تفسیر علی بن ابراهیم قمی
سید محمد جواد شبیری/ دانشنامه اسلام
تفسیر علی بن ابراهیم قمی، تفسیری مأثور از علی بن ابراهیم بن‌هاشم قمی (زنده در ۳۰۷)، محدّث و فقیه امامی. این کتاب در رجال نجاشی (ص) و فهرست طوسی (ص) به علی بن ابراهیم نسبت داده شده است و منقولاتی از آن در کتب قدما دیده می شود، از جمله در تهذیب الاحکام شیخ‌طوسی (ج، ص ۴۹ـ۵۰)، مجمع‌البیان (ج ۱، ص۳۷۷، ۳۸۴، ۳۹۰) و اعلام الوری طبرسی (ج۱، ص۲۹۶؛ نیز رجوع کنید به شبیری، ص۵۰) و مناقب ابن شهر آشوب (ج۳، ص۲۳۶، ج۴، ص ۱۶۰).
اکنون نسخه‌ای با عنوان تفسیر علی بن ابراهیم در دست است که نخستین بار حسن بن سلیمان حِلّی به نقل از شهید اول (متوفی۷۸۴) منقولاتی از این نسخه را دیده (ص‌ـ۴۷) و سپس در کتب متأخر، مانند بحارالانوار، روایات آن در ابواب مختلف پراکنده شده است. در این نسخه بارها عباراتی دیده می‌شود که به تفسیر علی بن ابراهیم ارجاع می‌دهد (برای نمونه رجوع کنید به قمی، ج ۱، ص ۱۲۰، ۲۷۱، ۳۱۳، ج۲، ص۳۶۰؛ نیز رجوع کنید به آقا بزرگ طهرانی، ج۴، ص‌ـ ۳۰۵). به‌علاوه این تفسیر از معاصران علی بن ابراهیم، همچون احمد بن ادریس (متوفی ۳۰۶) و حسین بن محمد بن عامر و حُمَید بن زیاد (متوفی ۳۱۰) و محمد بن جعفر رزّاز (متوفی ۳۱۶)، نیز روایاتِ بسیار دارد و حتی احادیثی از محدّثان متأخر از وی، همچون ابن عُقْدة (۲۴۹ـ۳۳۲) و محمد بن عبداللّه بن جعفر حِمْیری و ابن همّام اِسکافی (متوفی ۳۳۶)، در این کتاب دیده می‌شود که خود علی بن ابراهیم در هیچ سندی از آنها روایت نمی‌کند.
&#۸۲۳۰;&#۸۲۳۰;&#۸۲۳۰;&#۸۲۳۰;..